
E çuditshme! Nuk e mendoja se rrugët që kufizojnë « atdheun » tim të parë (lagjen ku linda, kalova fëmijërinë dhe rininë) dhe « botën e madhe » të cilën do ta zbuloja pak nga pak, pra këto rrugë, të para nga lart (si në këtë fotografi), do të krijonin kaq qartë Y-në, shkronjën e parë të emrit tim ! Më kujtohet se kur 5 apo 6 vjeç shkova vetëm (i pashoqëruar) deri në fund të bishtit të Y-së, aty ku dikur ka qenë një parfumeri, mu duk sikur kisha shkuar deri në fund të botës.
1 – Shtëpia ime e vjetër. Nuk egziston më. Ajo ngrihej në rrugën Asim Vokshi (sot rruga Fortuzit). Mbi portën e madhe prej druri qe vendosur një dorezë në formën e një dore dhe një pllakë e vogël që mbante numërin 143. Aty jetova që nga lindje deri në moshën 27 vjeçare. Do të jetë shembur rreth muajve tetor-nëntor 1988, fill mbas ikjes sime në Francë. Kur u ktheva në korrik të vitit 1989, në vend të saj ngrihej një ndërtesë e re. Largimi im (përgjithmonë) përkojë me zhdukjen një herë e mirë të vatrës.
VATËR f. 1. Vendi rrëzë oxhakut, pak si i thelluar, i shtruar me rrasa guri, me pllaka etj., ku ndizet zjarri. Vatra e zjarrit. Rri pranë vatrës. Mblidhemi rreth vatrës. U ul në krye të vatrës.
4. fig. Shtëpia ku kemi lindur e jemi rritur, ku banon familja a ku kanë jetuar të parët tanë brez pas brezi; familja; kryes. vendi ku kemi lindur e jetojmë, vendlindja. Vatër e dashur (e shtrenjtë). Vatra atërore (prindërore). Vatra e të parëve ( e stërgjyshërve). Vëllezër të një vatre vëllezër që kanë lindur e janë rritur në një shtëpi. Mik vatre mik i afërt, mik i shtëpisë. Në çdo vatër. Mbeti pa vatër. Njeri pa strehë e pa vatër. Më merr malli për vatrën time. I ra fatkeqësia në vatër. Mbrojmë vatrat tona. Lënë vatrat e tyre. Armiku na shkeli (na shkatërroi) vatrat tona. (Fjalori i gjuhës së sotme shqipe)
2 – Shtëpia e Rrem Casllit. Atij që më vuri emrin (Për më tepër shiko : http://bllokshenimesh.unblog.fr/2011/02/26/26-shkurt/ ), ndodhej në rrugën Mine Peza, në ekstremin tjetër të Y-së.
3 – Pallati pranë shtëpisë sime ku banonin : Arjani, Tolja, Syçi, Beni i Nailes, Landi, Beni i Kristafgjisë, Mira, Zana, Shpresa, Losha, Kita, Gimi, Liri, Oti, Mandi, Alma e Toni. Nga 17 fëmijë që kishte në atë pallat, 10 prej tyre kanë emigruar në vende të ndryshme të botës.
4 – Shkolla Jeronim de Rada. Aty mbarova klasën e tetë. Mësuese kujdestare për 4 vjet kam patur të bukurën Shpresa Lena. Shumë e bukur. Ajo ishte njëkohësisht dhe mësuesja jonë e frengjishtes. Duhet ta kem parë me shumë vëmendje që dhe sot pas kaq vitesh më kujtohet çdo tipar i saj. Deri në detaj.
5 – Burgu i rajonit të policisë. Ngjitur, ngjitur fare, ishte shtëpia-kasolle lyer me gëlqere të bardhë e Xhirit, nënës së Tuke jevgut, që pastronte zyrat e burgut. Përballë ngrihej lapidari i Mine Pezës. Më kujtohet kur u inagurua. Anash ishin vendosur vazo me lule. Pllakat e mermerit sapo ishin larë. Dy pioniere me funde blu, këmisha të bardhë e shall të kuq bënin roje në të dyja anët e lapidarit. Ne na kishin sjellur me shkollën për të asistuar. Përpara u vendosën pesë a gjashtë burra e gra. Mikrofoni herë pas here fishkëllente. Pastaj u vendosën kurorat. Dera e madhe e rajonit të policisë nga ku dilnin « Gazet », kamionët e mbuluar dhe makina e të burgosurve, ishte e hapur. Kur binte nata, ata që banonin aty pranë, dëgjonin herë pas here ulërimat e të burgosurve.
6 – Shtëpia e Liut. Ngjitur, me një mur, jetonte Maria. Shoferja e parë taksi. Vdiq ashtu siç jetoi – vetëm.
7 – Dyqani i Pinës. (Për më shumë lexo librin « Më kujtohet »).
8 – Libraria. Në dy vitrinat përpara disa libra të zverdhur e të deformuar nga dielli si dhe « veprat » e Enver Hoxhës. Vitet e fundit : shitësja e ulur prapa banakut duke lexuar. Vetëm kur dilnin librat e Kadaresë diçka lëviste. Por që nuk zgjaste shumë. Sepse të gjitha shiteshin brenda orës.
9 – Arka e kursimeve. Nëna ime ka patur një librezë kursimesh. Më kujtohen faqet ku ishin të shkruara me dorë shuma që derdhej dhe ajo që tërhiqej. Çdo fund muaji mbetej vetëm shifra e detyrueshme, më duket se ishte 150 lek të vjetra.
10 – Robaqepësia. Ruaj vetëm imazhin e një burri mbrapa banakut. Me flokë të thinjura, këmishë më mëngë të përthyera, jelek të thurur me jakën në formlë V-je, dhe një metër rrobaqepësish rreth qafës që bluja e jelekut e nxirrte më në pah.
11 – Farmacia. Për shumë kohë aty punoi komshiu jonë, Sokrati (një Sokrat në pharmakon, ku mund të gjendej më mirë !) Më kujtohen poçet e bardha prej porcelani me një gjarpër në mes, që me sa dukej shërbenin vetëm si dekor, vendosur në raftet e mbuluar me xham. Pastruese ishte Xhevria, që në rininë e saj kishte punuar si robalarëse në shtëpinë tonë. Kisha dëgjuar se kur qe martuar, pajën ia kishin bërë njerzit e shtëpisë sime. « Gjynah! E martunë me një plak. I zi katran. Xhevrija e re fare, si yll! » – thoshte gjyshja. Xhevria, me lëkurën ngjyrë çokollatë, vinte shpesh për të pirë një kafe me gjyshen. Ashtu siç ishte, me bluzën e bardhë dhe napën e bardhë mbi kokë, tmerrësisht të bardhë. E qeshur. I dallohej një dhëmb floriri. Më pëlqente kur më përqafonte. Ka disa njerëz të tillë, që rrezatojnë mirësi.
12 – Veshmbathje. Kështu shkruhej, por të gjithë e thërrisnin « mapo e rrugës së Durrësit ». Aty hynim për të luajtur kukafshehthi apo për të marrë (duke u hedhur lart) letrat me ngjyra që zbukuronin sallën në prag të Vitit të Ri.
13 – Dyqani i Sadik Mukës. Një dyqan i vogël ku shiteshin fruta e perime, aq i vogël sa katër vetë si zorr që të qëndronin brenda. I fundit privat. Ishte babai i doktor Mukës, martuar me motrën e Ramiz Alisë. Për këto rrethana qëndroi deri në fund ? Nuk e di. Më kujtohet që në mur ishte e vendosur një fletë me vulë e me firmë, futur në kornizë me xham, që kishte lidhje me kontrollin shëndetësor. Më vonë u kthye në qendër të edukimit politik.
14 – Dyqani i Demnerit. Emri Demneri nuk shkruhej asgjëkundi. Mbi tabelë lexohej thjeshtë « Bulmet », por të gjithë thonin : « A kishte djathë tek Demneri ? » apo « A kishte qumësht ne Demneri ? » Zyhdiun e mbaj mend gjithmonë aty, që nga kujtimet e mia më të hershme. Hapej në orën 4 të mëngjesit kur vinte qumështi, dhe largohej nga dyqani rreth orës 22 00, mbasi t’i kishte larë të gjitha bashkë me gruan. « Zyhdi keni marmalatë ? » – « Jo, zonjë, kemi djathë gjinokastre shumë të mirë. »
15 – Kafe Flora.
16 – Albturizmi.
17 – Restorant « Derri ».
18 – Pastiçeria. Ishte 11 prill 1985. Atë ditë kishte vdekur Enver Hoxha. Dy djem që po pinin konjak i thanë një vajze të re që mbante në dorë një pastë : « Jo nji, po dy pasta duhet të hash sot ! ». Ajo buzëqeshi. Edhe unë që e dëgjova. Pastaj dola nga dyqani me fytyrë të vrenjtur. Ku i dihej.
19 – Parfumeria. E vetmja në të gjithë Tiranën. Mbi banak, në krah të majtë kur hyje, ishte një enë e madhe prej qelqi e mbushur me parfum. Mund të shkoje me shishen tënde të parfumit dhe ta mbushje. Për 8 marsin, aty kam blerë një shishe parfumi për nënën time, me lekët që më dha im atë. Ka shumë mundësi që të shitej vetëm kolonjë, por parfume i thonin. Ajo që më intrigonte çilimi, ishte tapa e vogël plastike që mbyllte hermertikisht (në princip) shishen, para se t’i vidhosej kapaku prej kauçuku.
YD
Olsi – 25 Tetor 2012 – 20:34
Shume e bukur Ylli. Te pershendes se bashku me nje ish-komshiun tend (qe ti e njeh) i cili i kujton shume mire te gjitha dinamikat e lagjes. Presim me padurim botimin e dyte, ku urojme qe te perfshishe edhe histori si kjo.
YD – 25 Tetor 2012 – 21:15
Faleminderit Olsi, komshiun e mbaj mend shume mire që kur i jati e vinte ne bicikleten e tij sebashku me kutine e instrumentit. Të fala nga ana ime.
grava – 27 Tetor 2012 – 21:04
YD- shume bukur. I ngrohte! Por ne planvendosjen sikur ke harru .. ish Komitetin e Shkences.Ndertesa ku beri seli partia e Legalitetit dhe e… nje pjese Balli
Br3dharaku – 25 Tetor 2012 – 21:03
ah sa bukur! stili i rrefimit, origjinal, vete rrefimi shume i sinqerte. Te gjithe gjejne pak veten aty.
E.F. – 27 Tetor 2012 – 18:58
Tregim shume i kendshem, me nxorri mallin e lagjes…
alidemsi – 27 Tetor 2012 – 19:04
Shume nostalgjik mer Demner…shume nostalgjik….. ate librin tat e perpiva, por paske met shum i permallum….
YD – 27 Tetor 2012 – 19:57
Alidems, nuk është nostalgjik sepse nostalgjia i zbukuron gjërat. Më tepër se nostalgji është një rikonstruktim i së kaluarës sime e që duhet të ketë pika të përbashkëta me disa njerëz.
Siç e kam shkruar dhe në parathënien e librit « Më kujtohet », atë që ti « e ke përpirë » (dhe nuk je i vetmi, kjo me jep kënaqësi), në mungesë të fotografëve si Henri Cartier-Bresson, Robert Doisneau apo Willy Ronis, që përveç talentit ishin krejtësisht të lirë për të fotografuar subjekte nga më të ndryshmet, pra në mungesë të këtyre fotove të munguara (kush do ta fotografonte Xhirin për ta botuar në revistën Shqiptarja e re? – p.sh. As që mendohej), pra në mungesë së tyre, mundohem që ti « stampos » ato me anë të fjalës. E vetmja që më ka mbetur.
Nxitja më lindi nga fotografia, pastaj ideja mori formë. Fillova të rikonstruktoj atë që nuk duket në këtë fotografi. Shkrimi nuk është i përfundimtar
Pse jam kaq i lidhur? Përgjigjen e ke tek pika 1. Ndërsa sa i përket formës, ndikimi vjen nga shkrimtari francez Georges Perec. Shkrimtar jo për publik të gjërë, por që studiohet në të gjitha shkollat e universitetet. Dhe ai vetë i ndikuar nga japonezja Sei Shônagon. Për këtë të fundit kam shkruar diçka në blogun tim. Mund ta lexosh në :
http://bllokshenimesh.unblog.fr/2010/11/…
Blendi Salaj – 27 Tetor 2012 – 20:47
Kam pershtypjen se ky shkrim nuk ka te beje me sasine (e bollshme) te qelbesise qe koha ofroi. Po ta shohesh, ne asnje pike nuk gjen ndonje grime politike, vetem imazhe, vendesh dhe njerezish. Vetem ne fund pastaj, pak politike. E vogel si nje shkelje e shpejte syri, por e zgjedhur me shume kuptim.
YD – 27 Tetor 2012 – 21:23
Blendi, më tha kënaqësi komenti yt. Tepër i saktë. Të falenderoj.
doooks – 27 Tetor 2012 – 20:01
Une maj men nga penxherja e klases te De Rada ne mjes , sic duket i nxirrnin te burgosmin per ajrim edhe ne qe i pershendesnim me dore. Nje detaj qe se harroj ishin duart dhe fytyra e te burgosurve , ishin te kuqe, kishin duart dhe fytyren te kuqe, ndoshta nga i ftohti.
Ky detaj me ka ngel ne menje. Ah maj men qe ishte dhe nje qen kufiri i zi edhe ne i thrisnim Gofi, nga filmi. Thoshin qe ishte qeni i filmit.
Mrapa De Rades eshte rajoni3
Elba – 27 Tetor 2012 – 20:58
une kam nostalgji per kete kohe sepse kam nostalgji per femijerine time